Kontakt Adresy i wykazy Ogłoszenia Praca Sprawy A-Z
ZUW Szczecin - Centrum prasowe - Aktualności - Poznaj administrację zespoloną – zachodniopomorski wojewódzki konserwator zabytków

2012-10-01

Poznaj administrację zespoloną – zachodniopomorski wojewódzki konserwator zabytków

Uprawia ogródek, bo efekty są szybko widoczne, a poza tym lubi, gdy coś jest od niej zależne. Podobnie ma z zabytkami. Ewa Stanecka – zachodniopomorski wojewódzki konserwator zabytków opowiada o starych samochodach, wykopaliskach i o tym, ile rozróżnia kolorów.

Kościoły i zabytkowe samochody

 

 

Magdalena Walendowska: Gdy jako mała dziewczynka pytałam rodziców, co to jest zabytek, mówili, że to na przykład kościół, który ma 100 lat. To chyba nie do końca prawda?

Ewa Stanecka: Sprawa jest faktycznie trochę bardziej skomplikowana. Zabytkiem może być przedmiot ruchomy lub obiekt nieruchomy niezależnie od daty jego powstania. Niewątpliwie walor dawności jest tutaj istotny. Zabytek jest dziełem wytworzonym człowieka lub wiąże z jego działalnością, a  zachowanie jego leży w interesie społecznym ze względu na wartość artystyczną, historyczną lub też naukową. Zatem zanim dany obiekt objęty zostanie ochroną, musimy stwierdzić, czy rzeczywiście jest on tego wart.

 

Czyli wiek nie ma znaczenia?

Oczywiście, że ma, jednak jest on zróżnicowany. Na przykład samochody, które są zabytkami techniki, muszą mieć co najmniej 25 lat, nie mogą być produkowane od co najmniej 15 lat w danym modelu, muszą też mieć zespoły i podzespoły  oryginalne zachowane w co najmniej 75%. To oczywiście ocenia rzeczoznawca – specjalista w dziedzinie motoryzacji.  

 

Wspomniała pani o zabytkach ruchomych i nieruchomych. Jaka jest między nimi różnica?

Jak sama nazwa wskazuje nieruchome są przede wszystkim nieruchomości. Mogą być to także układy urbanistyczne miast lub też układy ruralistyczne – wiejskie. W naszym województwie mamy objętych ochroną 48 układów staromiejskich, co oznacza, że większość miast z naszego regionu ma walor zabytkowy.

 

A jak jest z tym stuletnim kościołem – on także będzie nieruchomy?

Tak, podobnie jak inne dzieła architektury i budownictwa, na przykład gmachy użyteczności publicznej czy całe założenia urbanistyczne jak na przykład Wały Chrobrego. Do zabytków nieruchomych zaliczamy też dzieła budownictwa obronnego, a zatem mury obronne opasające historyczne centra miasteczek. Mamy także w naszym województwie całe systemy umocnień obronnych nowożytnych jak na przykład te w Świnoujściu czy umocnienia Wału Pomorskiego.  Zabytkiem nieruchomym może też być zabudowa wiejska – stara chałupa czy budynek gospodarczy. W naszym województwie wyróżniają się także zespoły dworsko-folwarczne. Do zabytków nieruchomych zaliczamy także zabytki techniki jak młyny, gorzelnie, kopalnie czy zakłady przemysłowe. Zabytki nieruchome to także parki.

 

Parki? To zielenią nie zajmuje się konserwator ochrony przyrody?

Konserwator zabytków zajmuje się zespołami zieleni założonymi przez twórców.  Będą to więc wspomniane parki przy dworach, ale także obsadzenia historycznych dróg i traktów.

 

A zabytki ruchome?

To głównie dzieła sztuk plastycznych, rzemiosła artystycznego czy sztuki użytkowej. Jako przykład może posłużyć wyposażenie katedry w Kamieniu Pomorskim. Znajdujące się tam  ołtarze, obrazy i lichtarze to zabytki ruchome. Zabytkami ruchomymi mogą być też numizmaty, pieczęcie, odznaki, medale, ordery. Do zabytków ruchomych zaliczamy również instrumenty muzyczne, a także wytwory sztuki ludowej, które gromadzone są głównie w muzeach.

 

Wspominała pani o zabytkowych samochodach. Czy je także zaliczamy do zabytków ruchomych?

Tak, wykonuje się dla nich specjalną dokumentację w postaci kart ewidencyjnych. Jeżeli właściciel starego auta chciałby je zarejestrować jako pojazd zabytkowy, musi przedstawić nam pełną dokumentację pojazdu, z której wynika, że samochód spełnia ustalone kryteria. Zabytkami techniki mogą być także stare maszyny, okręty, parowozy a także samoloty, armaty, czołgi… można by tak wymieniać długo. W województwie zachodniopomorskim mamy niezwykle ciekawe obiekty –  dwa zachowane betonowe kadłuby statków oraz zwodzony most na Regalicy.

 

 

Konserwator jak lekarz

 

W jaki sposób konserwator zabytków może je chronić?

Zabytki chronimy różnymi sposobami. Jedną z form są pomniki historii, które ustanawia Prezydent RP. W Polsce takich pomników istnieje czterdzieści osiem, a w naszym województwie są dwa. Jeden z nich to osiedle katedralne w Kamieniu Pomorskim z katedrą św. Jana Chrzciciela i niezwykle interesującą zabudową. Tutaj także można podziwiać jedyny w kraju przykatedralny wirydarz z zadaszonym obejściem do kontemplacji i wewnętrznym ogrodem. Drugim pomnikiem historii jest ustanowiony w zeszłym roku kościół Mariacki z zabudową plebanii i zespół murów obronnych w Stargardzie Szczecińskim. Przygotowany jest już wniosek o uznanie kolejnych obiektów za pomniki historii – dawnego klasztoru cystersów w Kołbaczu oraz całego starego miasta Trzebiatów.

 

 

Przeprowadzają państwo również kontrole zabytków. Czym różnią się one od kontroli inspektoratu nadzoru budowlanego?

Nasze kontrole dotyczą zabytkowej materii. Przeprowadzamy je w obecności właścicieli zabytków. Kontrole mają na celu sprawdzenie stanu zabytku, prawidłowości jego użytkowania oraz prawidłowości przeprowadzanego remontu. Z kontroli sporządzamy protokół i jeżeli to konieczne, wydajemy zalecenia. Jednym z elementów naszej pracy jest także wydawanie na wniosek właściciela specjalistycznych wytycznych na przykład do planowanego remontu lub konserwacji zabytku. Żeby to zrobić konserwator musi podobnie jak lekarz najpierw zbadać pacjenta, jakim jest w tym wypadku zabytek, a potem określić sposób leczenia. W ochronie zabytków konserwatorzy również stosują zasadę – jak najmniej szkodzić.

 

Czy właściciele dbają o swoje zabytki?

Z tym bywa różnie. Czasami obiekty architektury – głównie dwory i pałace zostały kupione, a właściciele o nich zapomnieli. Nie są  zabezpieczone i bywają rozkradane, ulegają dewastacji. Wówczas działamy w ramach określonego prawem wspomnianego już nadzoru konserwatorskiego. Jeżeli właściciel nie stosuje się do wydanych zaleceń, przeprowadzamy egzekucję w trybie administracyjnym, a więc nakładamy kary. Wielu właścicieli dba jednak o swoje dobra, co w efekcie pozwala nam na podziwianie pięknych zabytków.

 

 

Być jak Indiana Jones

 

Czy w urzędzie ochrony zabytków pracują także archeolodzy?

Tak, ponieważ wśród obiektów chronionych są także zabytki archeologiczne. Takimi zabytkami mogą być pozostałości terenowe pradziejowego i historycznego osadnictwa. Są to na przykład cmentarzyska, kurhany, grodziska.  Dla niewprawnego oka i bez wiedzy specjalistycznej cześć tych obiektów jest nieczytelna. Często relikty te znajdują się pod ziemią. Ich rozpoznanie i ewidencję oraz prace badawcze prowadzą właśnie archeolodzy.  

 

Po obejrzeniu filmu „Indiana Jones” każdy chciał zostać archeologiem. Czy to naprawdę tak emocjonująca praca?

Praca archeologa jest przede wszystkim żmudna, ale bywa też emocjonująca. Prace terenowe prowadzi się w trudnych warunkach, czasem w głębokich wykopach. Często archeolodzy, aby nie zniszczyć odkrywanego obiektu, używają nie tylko łopaty, ale także motyczek i pędzli. Znaleziska dają wielką satysfakcję.

 

Jakie wykopaliska prowadzone są w naszym województwie?

Ostatnio ciekawe prace archeologiczne prowadzone były na dziedzińcu Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie. Obecnie archeolodzy opracowują znaleziony materiał zabytkowy. Jest to między innymi 45 tysięcy ułamków ceramicznych i 20 tysięcy różnorakiego materiału kostnego. W wykopach odkryto także konstrukcje drewniane wczesnośredniowiecznej zabudowy z przełomu X i XI wieku. Najważniejsze odkrycie to najprawdopodobniej najwcześniejsza siedziba książęca księcia pomorskiego Warcisława I. Jednak potwierdzenie tych przypuszczeń wymaga jeszcze od naukowców  wielu specjalistycznych badań.

 

Gdzie można poczytać o takich wynikach lub w ogóle o zabytkach naszego regionu?

Część wiedzy o zabytkach, wynikach badań jest publikowana. Sprawozdania z pracy służb konserwatorskich znajdują się w naszym wydawnictwie „Zachodniopomorskie Wiadomości Konserwatorskie”. Wiedza na temat zabytków znajduje się w wielu publikacjach naukowych i popularnonaukowych. Informacje znajdziemy także w wielu przewodnikach. Jednak to, co nie zostało opublikowane, znajduje się w naszym archiwum. Zobowiązani jesteśmy do gromadzenia całej wiedzy o zabytkach, zatem nasz zbiór jest potężny i gromadzony od 1945 roku, czyli od powstania służby ochrony zabytków na naszym terenie. Archiwum służy przede wszystkim właścicielom zabytków, ale korzystają z niego także naukowcy, studenci, przewodnicy. Ta wiedza jest na bieżąco aktualizowana. Są to różnego rodzaju dokumentacje historyczne, karty zabytków, dokumentacje techniczne, zbiór akt czy fotografii współczesnych i historycznych.

 

 

Czerwony czy brązowy?

 

Niedawno odkryto w Zachodniopomorskim Urzędzie Wojewódzkim zabytkowe polichromie. Byłam pod olbrzymim wrażeniem pani konserwator, która stojąc przed drzwiami, które mi wydawały się po prostu szare, była w stanie określić, jaki jest ich kolor. Jak to się robi?

Normalnie! To dosyć proste badanie. W przypadku stolarki specjalista zeskrobując wprawną ręką kolejne warstwy farby i dochodzi do tej najniższej pierwotnej. Oprócz wprawnej ręki, potrzeba także bystrego, doświadczonego oka. Po określeniu pierwotnej kolorystyki, konserwator w ramach wytycznych określa następnie paletę barw, posługując się współczesnymi farbami. Musimy pamiętać, że barwniki, które były stosowane w dawnych czasach, były barwnikami naturalnymi, ręcznie wyrabianymi. W tej chwili mamy barwniki syntetyczne. Konserwator, musi zatem nowy barwnik dopasować do tego historycznego. Jeżeli to niezbędne, wykonuje się dodatkowe badania laboratoryjne na przykład chemiczne.

 

Czy farby historyczne i współczesne naprawdę są inne?

To bardzo interesująca sprawa! Te farby zdecydowanie się zmieniły, zmieniła się ich technologia wytwarzania. Jako przykład zastosowania nowoczesnych barwników na elewacji można podać zabytkową kamienicę Loitzów na szczecińskim podzamczu. Położenie koloru poprzedzono specjalistycznymi badaniami oraz wykonaniem prób. Efekt zastosowania nowoczesnych farb na zabytku był jednak nieco sztuczny. Z czasem farba położona na elewacjach nabrała patyny i wygląda już lepiej.

 

Czy konserwator zabytków widzi więcej kolorów niż przeciętny człowiek?

Konserwatorzy zabytków na pewno muszą rozróżniać kolory i znać historię ich powstania. Bywa, że zastosowany barwnik jest pomocny w ustaleniu datowania danego dzieła. Niektóre kolory powstały w określonym czasie, dlatego też tak ważna jest dla konserwatora wiedza o ich historii. Konserwator zabytków, prowadzący bezpośrednio prace konserwatorskie powinien mieć uzdolnienia plastyczne. Poza tym musimy się na bieżąco doszkalać.

  

 

 

Od farmacji do zabytków

 

Czym się różni wojewódzki konserwator zabytków i miejski? Na czym polega administracja zespolona?

W naszym wypadku organem ochrony zabytków jest wojewoda, w imieniu którego zadania i kompetencje wykonuje wojewódzki konserwator zabytków. Wojewódzki konserwator zabytków wchodzi zatem w skład administracji zespolonej i kieruje wojewódzkim urzędem ochrony zabytków. Wojewoda może powierzyć zadania związane z ochroną zabytków prezydentowi, burmistrzowi czy wójtowi. Tak też stało się w Szczecinie, gdzie powołany przez prezydenta miejski konserwator zabytków, który dodatkowo otrzymał kompetencje przekazane przez wojewodę. Zatem zakres działalności miejskiego i wojewódzkiego konserwatora zabytków jest ściśle określony.

 

Co trzeba zrobić by pracować w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków?

Kandydat powinien być specjalistą z zakresu rożnych dziedzin związanych z ochroną zabytków, posiadać odpowiednią wiedzę oraz znać procedury administracyjne. Pracownicy urzędu ochrony zabytków należą do służby cywilnej, gdzie zgodnie z wymogiem nabór na wolne stanowiska pracy wymaga ogłoszenia. W naszym urzędzie pracują historycy sztuki, zabytkoznawcy, historycy, architekci, archeolodzy.

 

Pani jest zabytkoznawcą.

Tak,  skończyłam konserwatorstwo i zabytkoznawstwo na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz studia podyplomowe w zakresie ochrony i konserwacji zabytkowej zieleni.  Z ciekawości przyjechałam do Szczecina na praktykę studencką i udało mi się znaleźć tutaj zatrudnienie. W przeciągu wielu lat pracy zajmowałam różnorodne stanowiska, w tym opiekowałam się archiwum.

 

Skąd u pani zainteresowanie zabytkami?

Zaczęło się w szkole średniej, kiedy po raz pierwszy w kinie zobaczyłam film poświęcony konserwacji znanego obrazu z Galerii Drezdeńskiej. Przez moment myślałam o farmacji, ostatecznie zostałam konserwatorem.

 

 
Zwiedzaj województwo zachodniopomorskie!

 

Co unikatowego można zobaczyć w naszym regionie?

Niezwykły jest według mnie zespół nadodrzańskich kościołów granitowych z końca XIII wieku. Fascynujący jest także zachowany zespół murów obronnych, pochodzących z okresu średniowiecza  które możemy oglądać w wielu miastach jak choćby w  Moryniu, Trzcińsku, Chojnie, Pyrzycach, Stargardzie Szczecińskim. Te historyczne miasta mają zresztą niepowtarzalny klimat. W naszym regionie uderza także bogactwo form i materiałów oraz wielkie nasycenie ceglaną architekturą gotycką. Mamy także ciekawe, zachowane nadmorskie budownictwo uzdrowiskowe między innymi w Międzyzdrojach, Świnoujściu.

 

Jak ocenia pani Szczecin?

Jestem nim zachwycona. To miasto o ciekawym układzie urbanistycznym i bogatą historią. Okres przełomu XIX i XX wieku jest  szczególnie interesujący ze względu na to, że nowy Szczecin powstał bardzo szybko – właściwie od jednego rzutu – w sposób bardzo przemyślany. Nowe miasto wzniesiono w ciągu niecałych dwudziestu lat. Jest piękne i przestronne z niezwykle ciekawą zabudową kamienicową.

 

Jednym z zabytków Szczecina jest Zachodniopomorski Urząd Wojewódzki.

Urząd Wojewódzki darzę szczególną sympatią, ponieważ był moim pierwszym miejscem pracy. Obiekt jest fascynujący, niezwykle reprezentacyjny i do dzisiaj niezbadany. Co więcej, zachowany prawie w całości w swej oryginalnej formie! Kryje tajemnice w podziemiach dawnej twierdzy. Miło patrzeć na postępujące prace renowacyjne. Mam nadzieję, że odzyska on dawny blask.





Galeria zdjęć:

Ewa Stanecka zachodniopomorski wojewódzki konserwator zabytków
186.3 kB
1024 x 742 pix
cofnij do druku na górę